Biuletyn jest wydawany tylko w formie elektronicznej.
Na niniejszej stronie dostępne są wyłącznie jego zdekodowane fragmenty.
Całość opracowana jest w formacie PDF, który ułatwia
pobieranie zamieszczonych w nim tekstów.

Przegląd prasy

Komunikaty, ogłoszenia

Polskie wartości: osobiste, narodowe i uniwersalne (cz.1)

2020-10-14

Wielki skarbiec polskich wartości osobistych, rodzinnych, społecznych i narodowych oraz naszych podstawowych wartości uniwersalnych – to wielowiekowe dziedzictwo po naszych przodkach oraz wielkie wyzwanie dla nas i naszych następców. Skarbiec ten trzeba starannie ochraniać, wzbogacać i przekazywać z pokolenia na pokolenie, gdyż jest on podstępnie okradany i niszczony. Trzeba go też lepiej poznać, docenić i wyraźniej określić, aby wśród dużego zamieszania i zakłamania odróżniać prawdziwe wartości od ich fałszywych namiastek (antywartości). To co jest cnotą i wartością trzeba wyróżniać i bronić, a zło – ujawniać i eliminować.

Fundamentalne wartości osobiste i narodowe
Gdy mówimy ogólnie o polskich wartościach osobistych czy narodowych, mamy zwykle na myśli bukiet cnót moralnych, obejmujących prawdę, sprawiedliwość i pokój oraz ofiarność w służbie Ojczyzny. Szersza realizacja tych wartości kształtuje solidarność, dobre obyczaje i kulturę oraz narodowe dobra wspólne. Środowiskiem tych Bożych wartości była i pozostaje Ojczyzna, rodzina i polska ziemia, a często także obca - na wygnaniu. Wielu pisarzy, poetów i filozofów rozważało to piękne i twórcze bogactwo naszych polskich wartości - patrz: Raźny A.: Polska wobec wartości chrześcijańskich we współczesnym świecie; Kraków 2014, Strużewski W.: Istnienie i wartość; Kraków 1981, Srokowski S.: Wartości budowane przez Rzeczpospolitą Kresową; w: Kresy Wschodnie Źródłem siły…, Warszawa 2018) oraz na różne sposoby prezentowało je pod tytułami: Polski kodeks honorowy (Władysław Boziewicz, 1919), Dekalog Polaka (Zofia Kossak-Szczucka,1940), Przykazania Polaków Rodziny Rodła i inne. Jest duża potrzeba opracowania aktualnego kodeksu wartości i zasad postępowania prawego Polaka i taką próbę podjął niedawno Aleksander Kisil (Karta świadomego Polaka-patrioty).

Podejmując się bliższego przedstawienia tych wartości staje się jednak wobec trudności – jak to co wielowymiarowe, duchowe i materialne, wyrazić w prostych i jasnych sformułowaniach oraz od czego zacząć. Po kulturze starożytnej odziedziczyliśmy triady podstawowych wartości klasycznych: PRAWDA, DOBRO i PIĘKNO oraz SPRAWIEDLIWOŚĆ, PRAWO i POKÓJ.

Patriotyczne, szlachetne zaangażowanie od lat zapisuje w duszach harcerskich trzy wartości: OJCZYZNA, NAUKA, CNOTA. Na polskich sztandarach i uroczystościach manifestujemy powszechnie: BÓG, HONOR i OJCZYZNA. Natomiast różne rewolucyjne ruchy pięknie głoszą: WOLNOŚĆ, RÓWNOŚĆ, BRATERSTWO (było BRATERSTWO i REPUBLIKA), w praktyce zapominając o obowiązku i odpowiedzialności.

Adam Mickiewicz sięgnął może najgłębiej do fundamentu polskiego skarbca wartości i potwierdził go w słowach: Tylko pod krzyżem, pod tym znakiem Polska była Polską, a Polak Polakiem. Bogactwo naszych wartości w pełni wyraził Roman Dmowski: Jestem Polakiem, to znaczy, że należę do narodu polskiego na całym jego obszarze i przez cały czas jego istnienia, zarówno dziś, jak w wiekach ubiegłych i w przyszłości, to znaczy, że czuję łączność z całą Polską (...), z przyszłą wreszcie, bez względu na to, czy zmarnuje ona pracę poprzednich pokoleń, czy wywalczy sobie własne państwo, czy zdobędzie stanowisko w pierwszym rzędzie narodów" (patrz: „Myśli nowoczesnego Polaka”). Ksiądz kard. Stefan Wyszyński podkreślił: Dla nas po Bogu, największa miłość to Polska! Musimy po Bogu dochować wierności przede wszystkim naszej Ojczyźnie i narodowej kulturze polskiej.

Tak wspominamy słowa, a czyny ? To co najważniejsze, gdy myślimy o polskich wartościach narodowych przybliżył nam już u początku naszej historii pierwszy kronikarz, obcy przybysz Gall Anonim. Opisując obronę Głogowa w 1109 roku, zwrócił uwagę na bohaterską postawę polskich obrońców, którym - lepiej jest zginąć w walce niż służyć obcemu panu. Jest to piękne świadectwo wierności i męstwa oraz wolnego wyboru wyższej wartości, cenniejszej niż życie, świadectwo cnót polskiego, katolickiego rycerza, wzór na pokolenia prawego Polaka. Współczesnych świadectw jest bardzo wiele; świadectwo-pomnik: to święty Maksymilian Kolbe, który oddał dobrowolnie własne życie w Oświęcimiu w 1941 r. w obronie sponiewieranej godności i życia drugiego człowieka.

Z pokolenia na pokolenie wzbogacał się i uświetniał kapitał cnót obywatelskich i polskich wartości narodowych, utrwalanych i popularyzowanych w doniosłych wydarzeniach kulturalnych i politycznych. Można stwierdzić, że u progu XX wieku ta polska skarbnica, inspirująca bardziej światłą część społeczeństwa i sprawdzona odzyskaniem niepodległości państwa, obejmowała bukiet następujących wysublimowanych cnót i wartości:
godność osobista i honor, patriotyzm i wiara święta, wierność zasadom i słowu,
odwaga i umiłowanie wolności oraz solidarność rycerska i szlachetność,
umiłowanie życia rodzinnego, szacunek dla kobiet, uznanie dla wiedzy i mądrości,
duma narodowa ale otwartość i szacunek dla innych, tolerancja, gościnność i hojność.


Chociaż postawy i charaktery ludzi zawsze różniły się w zróżnicowanym społeczeństwie polskim, to jednak nawet obcokrajowcy ulegali w Polsce fascynacji powszechnych, szlachetniejszych naszych wartości. Sławny historyk Jan Długosz tak pisał o rodakach sześć wieków temu: Szlachta polska, sławy chciwa, do łupieży skłonna, niebezpieczeństwy i śmiercią gardząca, w obietnicach niesłowna, poddanym i niższym ciężka, w mowie nierozważna, nad możność rozrzutna, panującym wierna, rolnictwu i hodowaniu bydła oddana, dla obcych i gości ludzka i uprzejma, celuje nad innymi narodami gościnnością. Gmin wiejski skłonny do pijaństwa, kłótni i zabójstw (...) Nie wzdryga się żadnych trudów i pracy (...), lekkomyślny i śmiały, umysłu gorący, nieukrócony, ... . Kallimach, czyli Filippo Buonaccorsi, znany humanista i królewski dyplomata, uzupełnił jeszcze tą charakterystykę: Polacy są bardziej elokwentni niż konsekwentni. Podobne postawy wyrażają również przysłowia ludowe: Zastaw się, a postaw się! lub Szlachcic na zagrodzie równy wojewodzie. I te skłonności zostały nam również do dziś; wielki kapitał cnót, ale również i wad, z jakimi w każdym czasie musimy się zmagać wewnętrznie, niezależnie od zła pokus i wrogich ataków zewnętrznych.

Polski skarbiec wartości narodowych, dzięki oparciu na podstawowych wartościach godności człowieka, natury i wiary świętej, obejmuje i realizuje również powszechne i uniwersalne wartości klasyczne: prawdę, dobro i piękno, harmonię, sprawiedliwość, jedność i pokój. Wolny jest od ciasnych szowinizmów narodowych oraz pozostaje tolerancyjny i stosunkowo otwarty na odmienności i różnorodność. Polska historia nie jest obciążona militarnymi czy gospodarczymi agresjami na inne kraje i narody, natomiast może przypominać swoje zasługi i ofiary w ich obronie. Duch godności każdego człowieka oraz wolności naszej i waszej, obrony praw i ładu, stał się węzłem uczuć, myśli i czynów wokół wartości uniwersalnych, niesionych i realizowanych przez Polaków na kilku kontynentach. Historyczna Polska to niezwykłe państwo wewnętrznego ładu bez biurokracji, państwo samorządności i pokojowego współżycia kilku narodowości, religii, języków, a nawet alfabetów. Jakże bardzo brakuje i potrzeba tych wartości w Unii Europejskiej.

(zaloguj się aby pobrać plik w formacie pdf)

Prof. Włodzimierz Bojarski

Logowanie